Youth

“अभ्यास व काम” सहज पूर्ण करण्यासाठी लागणारे विविध तंत्र

   आज शाळेतील मुलं असो, कॉलेज मधले विद्यार्थी असो किंवा व्यावसायिक असो आपल्याला अभ्यास करणे भाग आहे. दुर्देवाने फार कमी शाळा, कॉलेज “अभ्यास कसा करावा?” ह्या बाबत मार्गदर्शन करतात.                   मी डॉ. अजय दरेकर गेले २० वर्ष Youth Empowerment ह्या क्षेत्रात कार्य करीत आहे व त्या योगाने तरुण व्यावसायिक घडवण्यासाठी Versatile Youth Empowerment (YEP)  हा कार्यक्रम

“अभ्यास व काम” सहज पूर्ण करण्यासाठी लागणारे विविध तंत्र Read More »

जीवन ध्येयावर लक्ष

प्रत्येकच योद्धा,खेळाडू किंवा स्पर्धक खऱ्या सामन्याच्या आधी पूर्वतयारी करतोच. ज्याला खेळाच्या भाषेत वॉर्मअप म्हणतात. आपल्या पहिल्या पाठातून आणि त्यात शिकलेल्या कृतीतून आपला वॉर्मअप झालाच आहे. मित्रांनो पहिल्या पाठातील कृती करताना तूम्हाला वेगवेगळे अनुभव आलेच असतील. तूम्ही वेगवेगळ्या सकारात्मक – नकारात्मक भावना अनुभवल्या असतील. आता ते सर्व अनुभव स्वतः सोबत असेच ठेवून आपल्या पुढच्या प्रवासाला सुरुवात

जीवन ध्येयावर लक्ष Read More »

तरुण मुलांनी स्वतःला लावून घ्यायलाच हव्या अश्या ७ सवयी

                खरेतर ह्या सवयी म्हणजे लहान मोठे सर्वासाठी आयुष्याचे सार आहे असे म्हणायला काही हरकत नाही. ह्या सवयी मी माझ्या सर्वातआवडत्या पुस्तकातून म्हणजेच “सेव्हन हॅबिट्स ऑफ हायली एफ्फेक्टिव्ह टीन” ह्या पुस्तकातून सांगत आहे. तरी आपण पालक आणि शिक्षक म्हणूनह्या सवयीचा अभ्यास करून त्या मुलांवर बिंबवायला हव्यात. आणि तुम्ही तरुण असाल तर स्वतःहून पुढाकार घेऊन ह्या सवयीचा सराव करायला हवा.                      मी डॉ. अजय दरेकर गेले २० वर्ष Youth Empowerment ह्या क्षेत्रात कार्य करीत आहे व त्या योगाने तरुण व्यावसायिकघडवण्यासाठी Versatile Youth Empowerment (YEP)  हा कार्यक्रम राबवित आहे, तुम्ही तरुण असाल आणि तुम्हाला आमच्या ह्याकार्यक्रमात सहभागी व्हायचे असेल तर तुम्ही आमच्या “VES YEP Batch 2” ग्रुप ला जॉईन करू शकता, आणि जर तुम्ही पालक  किंवा शिक्षकअसाल तर आमचा “असे व्हाल आदर्श “पालक” “शिक्षक” हा गुप जॉईन करू  शकता. पुढाकार घेणे –                       आपल्या कृती आणि आपल्या परिस्थितीची जबाबदारी घ्या. पुढचा विचार करणे हाच पुढे जाण्याचा उत्तम मार्ग आहे. सक्रिय लोकत्यांच्या स्वतःच्या आनंदाची किंवा दुःखाची, स्वतःच्या यशाची किंवा अपयशाची जबाबदारी घेतात. सक्रिय असणे म्हणजे भावनांपेक्षा मूल्यांवरआधारित निर्णय घेणे. याचा अर्थ विशेषतः इतरांना दोष न देणे किंवा बळी न होणे. पालक व शिक्षक म्हणून आपण मुलांना भविष्याचे नागरिक म्हणूनघडवत असतो. तरी जबाबदारी घ्या एवढा मोठा गुण दुसरा कोणताच नाही. म्हणून आपल्या विद्यार्थ्याला आपण जबाबदार बनवायला हवे.  शेवट मनात लक्षात घेऊन सुरुवात करणे –                   तुमच्या ध्येय, आशा आणि स्वप्नांचा विचार करा. मग त्यांना प्रत्यक्षात आणण्यासाठी कार्य करा. आयुष्यासाठी तुमचे स्वतःचे मिशनस्टेटमेंट तयार केल्याने तुम्ही ही उद्दिष्टे साध्य करण्यासाठी कार्य करत असताना तुम्हाला प्रत्येक दिवस पूर्ण जगण्यात मदत होईल. तुमचा काय विश्वासआहे आणि तुम्हाला काय हवे आहे ते ठरवा. मग दिवसेंदिवस या तत्त्वांनुसार जगा. मुलांना ध्येयय निश्चिती शिकवणे ह्या साठी गरजेचे आहे कि त्यामुळेत्यांच्या आयुष्याला दिशा मिळते. आम्ही ह्यावर जेव्हा कार्यशाळा घेतो त्यावेळी मुलांकडून त्यांचे गोल बुक तयार करून घेतो.  प्रथम गोष्टी प्रथम ठेवा –               प्राधान्य द्यायला शिकणे ही कदाचित प्रभावी तरुण होण्यासाठी खूप महत्वाची पायरी आहे. तुम्ही तुमचे प्राधान्यक्रम व्यवस्थित करता तेव्हातुमचे ध्येय, दृष्टी आणि मूल्ये यांचा विचार करा. सर्वात महत्वाचे काय आहे ते निवडा आणि ते तुमच्या कामांच्या अग्रभागी ठेवा. असे जगणे तुमचे मन”बिग पिक्चर थिंकिंग” मध्ये बदलण्यास मदत करू शकते. तुमच्यासाठी काय महत्त्वाचे आहे ते जाणून घ्या आणि दैनंदिन जीवनातील चढ-उतारांमुळेतुमचे लक्ष विचलित होऊ देऊ नका. तरुण वयात मुले सहसा विचलित होतात त्यामागे सुद्धा बरीच कारणे असू शकतात. तरी ते होऊ नये म्हणूनमुलांसोबाबत प्राधान्यक्रम ठरवणे व त्याबाबत चर्चा करत राहणे अत्यंत गरजेचे आहे.  विन-विन विचार करा –                     विनविन असा विचार करणे म्हणजे तडजोडीच्या कल्पनेवर आधारित परस्पर आदराच्या भावनेने आपल्या नातेसंबंधांशी संपर्क साधणे. विश्वास ठेवा की अशा समाधानापर्यंत पोहोचणे शक्य आहे ज्यामुळे सर्व सहभागी लोकांना फायदा होईल आणि आपण अशा समाधानापर्यंतपोहोचाल. इतरांना हरवून स्वतः जिंकणे ह्या स्वार्थी गोष्टीवर विजय मिळवणे हे साध्य केले जाऊ शकते. “आम्ही” च्या संदर्भात बोला आणि “मी” च्यासंदर्भात नाही. मुले एका विशिष्ट वयात अली कि मी ची भाषा बोलू लागतात व नातेसंबध बिघडवतात. म्हणून त्यांना विन-विन म्हणजे अपाण जिंकूआणि समोरच्याला सुद्धा जिंकवू हे शिकवणे गरजेचे आहे आधी समजून घ्या मग समजून घेण्याची अपेक्षा बाळगा –                     एखाद्या व्यक्तीने तुमच्या कल्पना आणि विचारांवर लक्ष केंद्रित करावे अशी अपेक्षा तुम्ही करू शकत नाही जर तुम्ही त्यांना समान संधीदेऊ शकत नसाल. प्रभावी संवाद आणि नातेसंबंध कौशल्ये विकसित करण्यासाठी ही पायरी पहिली आणि सर्वात मोठी आहे.  समोरच्याचा कायविचार आहे हे समजून घेण्याचा प्रयत्न करा. जेव्हा तुम्ही मनापासून समोरच्याला समजून घेता व प्रतिसाद देता त्यावेळी तो सुद्धा तसा विचार करूलागतो. पालक व शिक्षकांनी हा गुण मुलांना आत्मसात करायला लावले तर आपल्या मुलांचे मोठ्यांसोबत जे विचार जुळत नाहीत ती अडचण दूरहोऊ शकते.  समन्वय साधा –             “एक से भले दो” हे वाक्य खरोखरच प्रभावी आहे. “तुमचा मार्ग” आणि “माझा मार्ग” यांमध्ये वाद घालण्याऐवजी “आपल्या मार्गात” येणारेउपाय शोधण्यासाठी एकत्र काम करा. दहापैकी नऊ वेळा, तुम्ही एकत्र तयार केलेले समाधान वैयक्तिकरित्या तयार केलेल्या कोणत्याही गोष्टीपेक्षाचांगले असेल. प्रत्येकजण टेबलवर काहीतरी वेगळे आणतो याचे कौतुक करायला शिका. एकत्रित प्रयत्नांनी, एकूण परिणाम अधिक यशस्वी होईल. माणसे जोड जग जिंका हे जे वाक्य आहे त्याचे महत्व आपल्या मुलांना योग्य वयात उमजले पाहिजे.  करवतीला धार काढा –                 स्वतःसाठी वेळ काढणे ही मुख्य गोष्ट आहे. तणावग्रस्त मन आणि शरीराने वरील तत्त्वांनुसार जगणे अशक्य आहे. तुम्हाला निखळ आनंदमिळेल अश्या गोष्टींचा शोध घ्या, मग त्या नवीन गोष्टी शिकणे असेल,पुस्तक वाचणे असेल, चित्रकला असेल, मैदानी खेळ असेल, मित्रांसोबत चर्चाअसेल. आपल्या बुद्धीला, मनाला व आत्म्याला उभारी मिळेल अश्या गोष्टी करत रहा.             मला कल्पना आहे तुम्ही सवयी ह्या शब्दाचा अर्थ रोजच्या जीवनात करायच्या गोष्टी असा घेतला असेल. खात्री बाळगा वरील ७ गोष्टींचाजाणीवपूर्वक विचार केलात तर वेळेच्या नियोजनापासून, नातेसंबध उत्कृष्ट कारण्यापर्यन्त, ध्येय निश्चिती पासून शरीरासाठी व्यायाम करण्यापर्यंत सर्वगोष्टी वरील ७ भागात येतात. लवकरच ह्या संदर्भात एक कार्यशाळा घेण्याच्या विचारात आम्ही आहोत. त्याबात तुम्ही इच्छुक असाल तर नक्की संपर्कसाधा. तरुणांसाठी आम्ही YEP हा व्हाट्स अँप ग्रुप चालू केला आहे ज्यामध्ये आम्ही विविध विषयांवर चर्चा, सेशन, ऍक्टिव्हिटी घेतो, तसेच शिक्षकव पालकांसाठी “असे व्हाल आदर्श शिक्षक व पालक” हा ग्रुप आहे.

तरुण मुलांनी स्वतःला लावून घ्यायलाच हव्या अश्या ७ सवयी Read More »

ऊर्जेचा विनियोग म्हणजेच यशाचा योग

Don’t take rest after your first victory because if you fail in second more lips are waiting to say that your first victory was just a luck. – Bharat Ratna – Dr. A.P.J Abdul Kalam हे वाक्य लिहिण्यामागचे कारण म्हणजे मागील काही दिवसांत तुम्ही परिवर्तनासाठीचा करत असलेल्या विकासाकडे तुमच्या आजूबाजूच्या बऱ्याच लोकांचे लक्ष आहे. प्रत्येकच

ऊर्जेचा विनियोग म्हणजेच यशाचा योग Read More »

“वेळेवर करेल कृती, त्याच्याच आयुष्याला गती…!”

“वेळेवर करेल कृती, त्याच्याच आयुष्याला गती…!” ह्या पुस्तकाचा पाया “कृती” हा आहे. कारण विद्यार्थी असो किंवा शिक्षक, व्यवसायिक असो अथवा गृहिणी, समाजसेवक असो अथवा राजकारणी; आतापर्यंत इतिहासात हे सिद्ध झाले आहे की, ज्यांनी वाचलेल्या किंवा ऐकलेल्या गोष्टींवर कृती केली तीच व्यक्ती सामन्यांतून असामान्य झाली आहे. हे पुस्तक तूम्हाला विचार करायला भाग पाडणार आहे. त्यामूळे प्रत्येक

“वेळेवर करेल कृती, त्याच्याच आयुष्याला गती…!” Read More »

मी NEET क्लिअर करू शकलो नाही, आता काय?

       गेले काही दिवस ज्या निकालाची लाखो विद्यार्थी व पालक जीव मुठीत घेऊन वाट पाहत होते तो NEET चा निकाल शेवटी लागला. त्यानंतर उदासीनता, भविष्याची भीती, अनिश्चितता, यांचा अनुभव घेत असलेले विद्यार्थी भेटले. भारतात ह्या परीक्षेचे अनन्य साधारण महत्व निर्माण झाले आहे, लाखो विद्यार्थी आपल्या घरापासून लांब राहून वर्षभर ह्या परीक्षेची तयारी करीत असतात. त्यासाठी बऱ्याच वेळेला लाखो रुपये खर्च केले जातात. आणि निकाल लागल्यावर जो संभ्रम दिसतो त्यावर उपाययोजना म्हणून  फारशी चर्चा किंवा मार्गदर्शन होताना दिसत नाही.                     विद्यार्थी आणि पालकांना पडणारे मूलभूत प्रश्न पुढीलप्रमाणे असतात,  १. मी पुन्हा एकदा प्रयत्न करावा का?  २. माझ्याकडे ह्याव्यतिरिक्त काय पर्यायआहेत ?  ३.मी कोचिंग लावावे किंवा बदलावे का? इत्यादी .                 ह्या प्रश्नांची उत्तरे नाही मिळाली तर बरेच विद्यार्थी डिप्रेशन मध्ये सुद्धा जातात. म्हणून त्या सर्व विद्यार्थ्यांसाठी हा छोटासा प्रयत्न करीत आहे. ह्याव्यतिरिक्त तुम्हाला व्यक्तिगत काही प्रश्न असतील तर नक्की संपर्क साधा.                    नॅशनल एलिजिबिलिटी कम एंट्रन्स टेस्ट (NEET) ही भारतातील एक अत्यंत महत्वाची स्पर्धात्मक परीक्षा आहे, जी पदवीपूर्व वैद्यकीय आणि दंत अभ्यासक्रमांसाठी प्रवेश निश्चित करते. इच्छुक विद्यार्थी (पालक)NEET ची तयारी करण्यासाठी प्रचंड वेळ, मेहनत आणि समर्पण करतात. तथापि, सर्वोत्कृष्टप्रयत्न करूनही, प्रत्येकजण इच्छित परिणाम साध्य करू शकत नाही, ही वस्तुस्थिती आहे.               (NTA नुसार २०२३ मध्ये,20.87 लाख अर्जदारांपैकी 20.38 लाखउमेदवारांनी परीक्षा दिली होती, त्यापैकी 11.46 लाख उमेदवार परीक्षेसाठी पात्र ठरले.) या ब्लॉगमध्ये, आपण NEET अयशस्वी होण्याच्या संभाव्य परिणामांची चर्चा करू आणि पर्यायी मार्ग आणि संधी शोधू ज्यांचा पाठपुरावा केला जाऊ शकतो. फक्त तुम्हा सर्वांना विनंती आहे कि तुम्ही हा ब्लॉग पूर्ण वाचावा.  १. अपयशाचा सामना करणे:             NEET मध्ये अयशस्वी होणे निराशाजनक आणि धक्कादायक असू शकते. ह्या परिस्थितीचा आणि आलेल्या निकालाचा  स्वीकार करणे ही पहिली महत्वाची पायरी आहे.स्वतःच्या दुःखाला आणि इतर भावांना वाव करून द्या.  लक्षात ठेवा, हे अपयश म्हणजे तुम्ही आणि तुमच्या प्रतिभांचे पराभव नाही. तुमचा आत्मविश्वास पुन्हा मिळवण्यासाठी आणि भविष्यासाठी सकारात्मक मानसिकता विकसित करण्यासाठी वेळ घ्या. मानसिकता सुधारण्यासाठी योग्य व्यक्तीसोबतचर्चा करा.  २. कारणांचे विश्लेषण:                           NEET मध्ये तुमच्या अपयशाला कारणीभूत असलेल्या घटकांवर विचार करा. आपण ज्या भागात कमी पडलो ते ओळखणे आपल्याला त्या कमतरता सुधारण्यास मदत करू शकते. तयारीच्या टप्प्यात तुमच्या अभ्यासाच्या पद्धती, वेळ व्यवस्थापन आणि संसाधने यांचे मूल्यमापन करा. तुमच्या चुकांमधून शिका आणि त्यांचा यशाच्या पायऱ्या  म्हणून वापर करा. आत्मपरीक्षणासाठी योग्य प्रश्न लिहून काढा आणि ते स्वतःला विचारून त्यांची उत्तरे लिहून काढा. यातूनच पुढील प्रयत्नासाठी पायऱ्या मिळतील. ३. NEET चा पुन्हा प्रयत्न करणे:                       वैद्यकीय किंवा दंत व्यावसायिक बनणे ही तुमची आवड असल्यास, NEET पास करण्यात अयशस्वी होण्याने तुम्ही परावृत्त होऊ नये. अनेक इच्छुक अनेक प्रयत्नांनंतर यशस्वी होतात. तुमच्या कमकुवत क्षेत्रांचे विश्लेषण करा, मार्गदर्शन घ्या आणि अधिक प्रभावी अभ्यास योजना तयार करा.            विशेषत NEET ची तयारी वाढवण्यासाठी डिझाइन केलेल्या कोचिंग संस्था किंवा ऑनलाइन कोर्सेसमध्ये नावनोंदणी करा. याव्यतिरिक्त, मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका सोडवणे आणि मॉक टेस्टमध्ये भाग घेतल्याने तुमची प्रगती मोजण्यात आणि आत्मविश्वास वाढण्यास मदत होऊ शकते. फक्त हा निर्णय घेण्याआधी आत्मपरीक्षण व योग्य व्यक्तीचा सल्ला मात्र घ्या.  ४. इतर पर्यायांचा विचार करणे:                    NEET ची परीक्षा फक्त जिद्दीवर पास होता येत नाही तर त्यासाठी आपल्या बौद्धिक क्षमतेचा कस लागतो. म्हणून जर तुम्हाला आतून ह्या बद्दल शंका निर्माण झाली असेल तर आपण काही पर्यायांचा आवर्जून विचार करायला हवा.                     NEET व्यतिरिक्त, इतर अनेक प्रवेश परीक्षा वैद्यकीय आणि दंत अभ्यासक्रमांमध्ये प्रवेशासाठी संधी देतात. काही प्रमुख परीक्षांमध्ये AIIMS

मी NEET क्लिअर करू शकलो नाही, आता काय? Read More »

तरुण उद्योजकांच्या आयुष्यात “मार्गदर्शक” व “मार्गदर्शनाचे” महत्व

भारतीय शिक्षण व्यवस्था NEP २०२० च्या माध्यमातून परिवर्तनाच्या एका मोठ्या  टप्प्यावर आहे. तरीही गेली ३० ते ४० वर्षात जे भारतीयशाळांनी करणे अपेक्षित होते ते फार कमी शाळांनी करून दाखवले आहे. आपला विद्यार्थी अजुणही पारंपरिक करिअर निवडत आहे, फार कमी विद्यार्थ्यांमध्येव्यवहार कौशल्य आढळते. आपले संस्कार हरवत चालले आहेत. 

तरुण उद्योजकांच्या आयुष्यात “मार्गदर्शक” व “मार्गदर्शनाचे” महत्व Read More »

तरुणांनी “आध्यात्मिक उद्योजकता” का समजून घेतली पाहिजे याची ६ कारणे

भारतीय शिक्षण व्यवस्था NEP २०२० च्या माध्यमातून परिवर्तनाच्या एका मोठ्या  टप्प्यावर आहे. तरीही गेली ३० ते ४० वर्षात जे भारतीयशाळांनी करणे अपेक्षित होते ते फार कमी शाळांनी करून दाखवले आहे. आपला विद्यार्थी अजुणही पारंपरिक करिअर निवडत आहे, फार कमी विद्यार्थ्यांमध्येव्यवहार कौशल्य आढळते. आपले संस्कार हरवत चालले आहेत. 

तरुणांनी “आध्यात्मिक उद्योजकता” का समजून घेतली पाहिजे याची ६ कारणे Read More »

Scroll to Top